Alexander McQueen- buntownik świata mody

Moje pierwsze spotkanie z marką Alexander McQueen miało miejsce już za czasów, gdy stery kreatywne przejęła Sarah Burton. Zaintrygowała mnie estetyka – surowa, ale elegancka, wyrafinowana, a jednocześnie pełna niepokoju. Chciałem wiedzieć więcej. Im głębiej wchodziłem w świat McQueena, tym bardziej odkrywałem, że u jego źródła stał ktoś więcej niż projektant. Alexander McQueen był wizjonerem. Jego projekty nie tylko przełamywały granice – one je burzyły. Awangardowe, mroczne, czasem niezrozumiałe, balansujące na granicy mody i sztuki – od razu widać, że wychodziły spod ręki człowieka, który nie bał się opowiadać o emocjach, także tych trudnych. Nosząc w sobie cień, tworzył rzeczy, które zapadają w pamięć na zawsze. Był artystą, który widział w ubraniach coś więcej niż tylko formę – traktował je jak nośnik historii, symboli i sprzeczności. Nie zmienia to faktu, że odcisnął trwały ślad w branży mody i stał się inspiracją dla całych pokoleń projektantów – również dla mnie.

Alexander McQueen, właściwie Lee Alexander McQueen, urodził się 17 marca 1969 roku w skromnej rodzinie w londyńskiej dzielnicy East End, jako najmłodszy z sześciorga rodzeństwa. Niewielu wie, że już jako trzyletnie dziecko Alexander rysował suknie i kreacje na ścianie rodzinnego mieszkania. Jako nastolatek, zaczął szyć ubrania dla swoich trzech sióstr, co szybko przerodziło się w pasję. W wieku 16 lat porzucił szkołę i rozpoczął praktykę w prestiżowej pracowni krawieckiej Savile Row, gdzie nauczył się tradycyjnych technik szycia garniturów, co zbudowało jego niezwykłe umiejętności konstrukcji odzieży.

Pracował m.in. dla Gieves & Hawkes oraz dla teatrów, gdzie zdobył doświadczenie w tworzeniu bardziej dramatycznych i kostiumowych kreacji. Kluczowym momentem jego kariery było podjęcie studiów w Central Saint Martins College of Art and Design, które ukończył w 1992 roku. Gdy kończył Central Saint Martins, Isabella Blow – redaktorka mody kupiła całą jego kolekcję dyplomową za drobne raty. Jednocześnie stała się mentorką i przyjaciółką McQueena, mocno go wspierając, co zwróciło na niego uwagę całego świata mody. To dla niej poświęcił kolekcję wiosną 2008 roku, pełną ekstrawaganckich kapeluszy i awangardowych form.

 „Bumster trousers” – skandal z odsłoniętym tyłkiem. Jego projekty były technicznie doskonałe, pełne ostrych krojów, eksperymentalnych form i precyzyjnych cięć. Już w 1992–93 roku McQueen zaprojektował bustery – czyli ultra niskie spodnie, które odsłaniały górną część pośladków („bumster trousers”). To jeden z jego najbardziej kontrowersyjnych wynalazków, który natychmiast przyniósł mu sławę i z miejsca uczyniły go „enfant terrible” brytyjskiej mody. To był jego pierwszy manifest: seksualność połączona z niepokojem, który przyciągał spojrzenia mediów i krytyków.

McQueen prowokował, szokował i łamał zasady, ale jego wizja była ściśle przemyślana, nawet jeśli niepokoiła świat mody. Rewolucjonista wybiegów McQueen był znany z pokazów mody, które bardziej przypominały spektakle teatralne niż tradycyjne prezentacje kolekcji.

 …„Nihilism” (1993) – makabryczne eksperymenty materiałowe
Już na pierwszym show zawodowym McQueen użył m.in. martwych szarańczy, celofanu, ubrań splamionych gliną — wszystko po to, by wywołać szok i emocje. Modele byli ubrani w prowokacyjnie „brudne” stylizacje, gdyż pokazywał brutalność piękna i chaosu… 

Jego pokazy często szokowały publiczność, motywem przewodnim jego twórczości była mroczna romantyczność, fascynacja naturą, śmiercią i kontrastami — piękna i brzydoty, tradycji i nowoczesności, siły i delikatności.:

 …Skandaliczna kolekcja "Highland Rape" (jesień/zima 1995): rozpętała ogromną burzę – choć sam twierdził, że to metafora brutalnej historii Szkocji…Kolekcja o kontrowersyjnym tytule z modelkami w podartych, splamionych krwią kreacjach wzbudziła oskarżenia o gloryfikowanie przemocy seksualnej. McQueen tłumaczył, że chodzi mu o „zgwałcenie” Szkocji przez Anglię – opowiadając o historycznych aktach podboju...

 …Najbardziej spektakularny moment - to Show „No. 13” (kolekcja wiosna/lato 1999) - McQueen nazwał ten pokaz „poezją” - kiedy modelka Shalom Harlow stała na obrotowej scenie i została spryskana farbą przez roboty – metafora artystyczna, która doprowadziła widzów do łez. McQueen nazwał to „najwspanialszym pokazem, jaki kiedykolwiek widział”…

 …Armadillo shoes i „Plato’s Atlantis”: Pokaz z 2010 roku zaprezentował ekstremalne szpilki – 30 cm „pancernicze” buty („armadillo shoes”), które krytycy opisali jako „piękne i odpychające jednocześnie”. Modele często odmawiały ich noszenia z powodu zagrożenia urazem. Lady Gaga założyła je w teledysku "Bad Romance", a później stworzyła swoją wersję… z czekolady i cukierków…

W 1996 roku McQueen został mianowany dyrektorem artystycznym domu mody Givenchy, gdzie pracował przez pięć lat, równocześnie rozwijając własną markę. Choć początkowo jego współpraca z francuskim domem mody była burzliwa, pozwoliła mu zdobyć międzynarodową sławę i środki na rozwijanie własnych, bardziej osobistych projektów.

Aimee Mullins – pierwsza amputantka na wybiegu - co było nie tylko przełamaniem tabu, ale i deklaracją: moda nie zna granic. W 1998 roku na wybiegu w roli modelki wystąpiła Aimee Mullins — była paraolimpijka, amputantka,  która chodziła w ręcznie rzeźbionych, drewnianych protezach. McQueen zyskał tym uwagę wielu środowisk, przełamał jedną z największych barier w modelingu, równocześnie wzbudzając debaty na temat wizerunku, piękna i inkluzji.

W 2000 roku Gucci (dziś Kering) przejął większościowy pakiet udziałów w marce Alexander McQueen, co umożliwiło projektantowi ekspansję na cały świat i otwarcie nowych butików w Londynie, Nowym Jorku, Los Angeles i Mediolanie

„VOSS” (201) – przerażający spektakl we włanym odbiciu - Kolekcja nazwana została od małego miasteczka Voss w Norwegii, znanego z dzikiej przyrody – co od początku zapowiadało motywy natury i kontrapunktu między światem człowieka a sferą dziką.

Publiczność usadzono w ciszy i całkowitej ciemności poza ogromną, lustrzaną szklaną kostką, która wyglądała jak sześć ścian więzienia psychiatrycznego. Przez około godzinę widzowie widzieli wyłącznie swoje odbicia, co wprowadzało atmosferę niepokoju i autorefleksji. Gdy światła w pudełku zapalono, odsłoniło się wnętrze stylizowane jak kliniczny pokój z białą podłogą i ścianami - takimi jak w szpitalu psychiatrycznym.

Modele mieli owinięte głowy opatrunkami, ich ruchy były nerwowe — manifest szaleństwa, wewnętrznego zamknięcia, frustracji. 77 looków: od elegancji do makabry - McQueen zaprezentował m.in. garnitury, sukienki zdobione muszlami kąkolnic, piórami strusimi, o biżuterii imitującej ptaki drapieżne (w tym nad głową Jade Parfitt „atakujące” modele). Nie brakowało surrealistycznych akcentów: zrekonstruowane miniatury zamków, puzzle, ekscentryczne kapelusze i stroje z frędzlami przypominającymi pajęczyny. Erin O’Connor nosiła sukienkę ze struganych muszli razor clam — miała je zamanifestować rozbicie, rozrywanie i traumę: rozedarte fragmenty sukni stanowiły część performansu, a modelka doznała drobnych skaleczeń rąk w trakcie prezentacji. Ostatnia stylizacja: **Suknia z piór i mikroskopowych szkiełek** - strusie pióra barwione na czerwono i czerń oraz ponad 2000 pomalowanych na czerwono szkiełek laboratoryjnych (microscope slides), symbolizujących... krew pod ludzką skórą. McQueen powiedział: „There’s blood beneath every layer of skin.” - „Pod każdą warstwą skóry płynie krew.” - Cytat podkreśla, jak McQueen dopuszczał widza do intymnej, wręcz niepokojącej konfrontacji z fizycznością i emocjami ukrytymi pod pozorną estetyką.

Gdy wydawało się, że spektakl dobiegł końca, w środku pudła mniejsza szklana kostka pękła. Z wnętrza wyleciały ćmy, a widzowie zobaczyli Michelle Olley — pisarkę i modelkę — leżącą na „chaise longue”- szezlongu, nagą, zasłoniętą jedynie maską tlenową. Była pokryta ćmami — scena inspirowana zdjęciem Joel‑Petera Witkina „Sanitarium” (1983). Całość symbolizowała konfrontację z brzydotą, z naturą wykolejonej percepcji i romantyczną estetyką śmierci i odrodzenia. W tle brzmiał rytm bicia serca, który zamarł tuż przed finałem — moment ubarwiony, dramatyczny i pełen napięcia, jak symbol wyższej, metaforycznej śmierci piękna i początku czegoś nowego… Naga figura na szezlongu, obsypana ćmami, maską tlenową i ciszą — McQueen zamknął kolekcję tak, jak otworzył: brutalną, piękną, niepokojącą…. - „Voss” był zarówno celebracją natury, jak i krytyką własnego świata — McQueen ukazał modę jako stację mentalną, w której piękno przekształca się w więzienie oczekiwań i autoprezentacji. Ten pokaz był jednym z najbardziej cytowanych i interpretowanych spektakli McQueena. Krytycy modowi nazywają go jednym z najbardziej przełomowych momentów w historii współczesnej mody — dowodem, że moda może być cine-sztuką, performansem, dramatem społecznym i lustrzaną projekcją własnej duszy.

Aleksander potrafił łączyć klasyczne rzemiosło z awangardową wizją, co sprawiło, że jego ubrania były nie tylko dziełami sztuki, ale również silnymi manifestami. McQueen zaprojektował kostium dla David Bowie, m.in. słynną kurtkę w Union Jack, używaną na okładce płyty Earthling i podczas trasy koncertowej w 1997 roku. Z Björk współpracował przy teledysku "Alarm Call" oraz zaprojektował kreację z okładki albumu Homogenic.

W tle wielkiej kariery McQueen zmagał się z presją, uzależnieniem od narkotyków i burzliwymi relacjami – zwłaszcza z mentorką Isabellą Blow. Oboje mieli tragiczne losy: Blow popełniła samobójstwo w 2007 roku, a McQueen odebrał sobie życie w 2010 roku. Odszedł przedwcześnie, w wieku 40 lat, niedługo po śmierci swojej ukochanej mamy. Jego śmierć wstrząsnęła światem mody i pozostawiła ogromną pustkę.. Mimo to, jego duch nadal unosi się nad marką „Alexander McQueen”, którą dziś prowadzi Sarah Burton — wieloletnia współpracowniczka projektanta.

Alexander McQueen: Savage Beauty - to pośmiertny hołd dla projektanta – monumentalna wystawa zorganizowana przez nowojorskie Metropolitan Museum of Art w 2011 roku (a następnie w 2015r w londyńskim Victoria and Albert Museum). Prezentowano niemal 100 strojów i około 70 akcesoriów — pochodzących z archiwum domu McQueen, kolekcji Givenchy oraz prywatnych zbiorów. Savage Beauty nie była zwykłą wystawą — to artystyczna podróż przez mroczne zakamarki estetyki McQueena. Podzielona na kilkanaście galerii narracyjnych, prezentowała karierę - od dyplomu po ostatnie kolekcje, zapraszając widza do spotkania z ubraniami jak z żywymi osobowościami. Zwiedzający byli otoczeni ferią pokazów filmowych, muzyką, lustrzanym odbiciem i hologramem Kate Moss — każdy element miał znaczenie.

Alexander McQueen pozostawił po sobie niezwykle bogaty dorobek artystyczny. Inspirował się sztuką, historią, przyrodą, a także kulturą uliczną. Był projektantem, który potrafił łączyć piękno z brutalnością, a elegancję z dzikością. Dzięki niemu moda zyskała nowy wymiar — stała się formą opowiadania historii i wyrażania emocji.